DIALEK PUAK-PUAK JATI BRUNEI

 

Tiap-tiap puak Melayu jati Brunei mempunyai adat, kepercayaan dan budaya yang cuba mereka kekalkan serta pertahankan. Mereka juga mempunyai dialek sendiri yang digunakan sesama mereka sebagai alat perhubungan terutama dikalangan orang-orang tua. Namun begitu, dialek Melayu Brunei sering digunakan dalam perhubungan antara satu puak dengan puak yang lain.

Dialek Melayu Brunei mempunyai banyak persamaan dengan dialek Melayu Kedayan dari segi sebutan dan perkataan dan maknanya. Walaupun begitu antara dialek-dialek ini mempunyai ciri-ciri khusus. Manakala dialek Melayu Belait, Bisaya, Dusun, Murut dan Tutong pula terdapat perbezaan dan kelainan dibandingkan dengan dialek Melayu Brunei dan Kedayan.

Berikut adalah beberapa contoh perkataan bahasa Melayu baku yang dibandingkan dengan dialek-dialek Puak Jati Brunei tetapi mempunyai makna yang sama:

Bahasa Melayu Baku	Belait	Bisaya	Melayu Brunei	Dusun	Kedayan	Murut	Tutong
ikan	puta	sada	lauk	sada	lauk	lawid	puta
makan	kuman	makan	makan	makan	makan	kuman	mian
perempuan	turca	kekimo	bini-bini	kekimo	bini-bini	dacur	turis
pagi	segen	sambut	sambat	sambut	sambat	peka	sambut
kain	libun	libun	kain	libun	kain	kibung	libun
ramai	adcu	suang	ramai	suang	amai	mula	adu
datang	uchcu	mikut	datang	mikut	datang	mercing	sabi
habis	mabci	naie	abis	naie	abis	rabut	napu

 

Rujukan:

Buku teks MIB menengah 4

NAUBAT DIRAJA BRUNEI

 

Naubat Diraja Brunei merupakan alat-alat muzik diraja yang terkandung di dalam Alat-Alat Kebesaran Diraja bagi Negara Brunei Darussalam. Seperti kesultanan-kesultanan yang memiliki kumpulan nobat diraja mereka yang tersendiri, Naubat Diraja Brunei ini telah menjadi lambang kekuasaan dan kedaulatan Sultan-Sultan Brunei yang memerintah di atas takhta Kerajaan Negara Brunei Darussalam sejak zaman dahulu lagi. Menurut Salasilah Raja-Raja Brunei, Naubat Diraja Brunei merupakan warisan Sultan-Sultan Brunei dari negeri "Johor Kamal-ul-Maqam" dan negeri Minangkabau.

Ahli-ahli Pasukan Naubat Diraja Brunei lazimnya akan mewarisi pekerjaan datuk-nenek mereka dahulu sebagai pegandang. Oleh kerana Kampong Ayer pernah menjadi kawasan persemayaman Sultan-Sultan Brunei, 'pegandang-pegandang' dipilih dari beberapa buah perkampungan di Kampong Ayer, iaitu: Sultan Lama (tidak lagi wujud), Pemancha Lama (tidak lagi wujud) dan Sungai Kedayan. Walau bagaimanapun, kini sesiapa saja boleh menjadi 'pegandang', asalkan mempunyai bakat serta adab dan ketertiban (termasuk pengetahuan Bahasa Dalam atau Bahasa Istana) yang diperlukan. Ia terdiri dari 3 jenis alat muzik iaitu Nakara, Serunai dan Gendang Labek.

Nakara

Nakara adalah salah satu alat yang terkandung dalam Naubat. Di antara semua alat-alat Naubat, Nakara yang tertinggi sekali kedudukannya. Sebab itu, ia diletakkan di tempat yang tinggi daripada alat-alat Naubat lain dan semasa membawanya pun diusung di atas kepala oleh Juru (penggual Nakara atau Ketua Pegendang), dan tempat menyimpannya juga diistimewakan daripada yang lain, iaitu diletakkan di atas kaban (peti) Mahkota. Dikatakan juga sahap Nakara ini dibuat daripada kulit Tuma.

Serunai

Mengikut tradisi, Naubat Diraja Brunei mempunyai 4 buah serunai: 2 bersampak emas dan 2 bersampak perak. Lazimnya, hanya 1 atau 2 buah serunai akan ditiup di dalam sesuatu masa. Rampak-rampak (irama) serunai adalah seperti berikut: Liu-Liu, Kudidi, dan Sangga Bunuh.

Gendang Labek

Dua buah gendang berukuran sederhana, di mana satu permukaan akan dipalu dengan menggunakan kayu rotan, manakala satu permukaan lagi akan dipalu dengan tangan. Para pemain akan memalu gendang labik secara serentak, mengikut rentak Nakara.

Selain Naubat Diraja Brunei, terdapat juga Gendang Jaga-jaga kebesaran diraja yang terdiri dari Nakara, Serunai, Gendang Labek, Canang dan Gong.

Canang

Canang berperanan sebagai pengiring lagu. Ia tidak digunakan dalam semua lagu.

Gong

Gong berperanan sebagai pengiring dan mempelbagaikan irama yang dimainkan. Kehadirannya amat diperlukan dan boleh menyebabkan irama yang dimainkan menjadi sunyi dan lengang jika tiada pukulan Gong.

Rujukan:

https://www.adat-istiadat.gov.bn/SitePages/Alat-Alat%20Kebesaran%20Diraja.aspx

https://ms.wikipedia.org/wiki/Naubat_Diraja_Brunei

Borneo Bulletin